Tử vong do sử dụng thuốc quá liều đã nâng cao mạnh trong vài năm qua, trong đó có nguyên do không nhỏ từ việc dùng thuốc fentanyl. Fentanyl là thuốc giảm đau thường được sử dụng sau phẫu thuật, loại thuốc này thuộc nhóm opioid, tương tự như morphin nhưng mạnh hơn gấp 100 lần. Fentanyl là thuốc được kiểm soát và đề nghị phải có đơn của bác sĩ nhưng những năm gần đây loại thuốc này đang bị lạm dụng như một chất gây nghiện thay thế và nhiều trường hợp tử vong được ghi nhận do sử dụng fentanyl quá liều.
Tử vong do dùng fentanyl quá liều
Ở Massachusetts (Mỹ) từ năm 2013 - 2014, 32% số ca tử vong do dùng quá liều thuốc phiện liên quan tới fentanyl. Trong nửa đầu năm 2016, tỷ lệ tử vong do loại thuốc này đã nâng cao lên gấp đôi (74%). Trong cải thiện để tìm hiểu rõ hơn vào tác động của loại thuốc này cũng như giúp mọi người có tiếp nhân thức đúng vào cách điều trị fentanyl, các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng chống dịch bệnh Hoa Kỳ đã phỏng vấn và nghiên cứu hơn 60 người đang sử dụng fentanyl ở Đông Nam Massachusetts. Bởi việc thiếu thông tin trong số người sử dụng, nhất là là giới trẻ chính là một trong những nguyên nhân làm cho các ca tử vong do quá liều fentanyl càng ngày càng tăng cao.
Lạm dụng thuốc giảm đau trong thời gian dài có thể gây tử vong
Fentanyl là 1 chất giảm đau mạnh có Xuất xứ từ nhóm opioid được phép dùng trong ngành y ở nhiều quốc gia trong vòng hơn 50 năm qua. Tuy nhiên, loại thuốc này được cảnh báo nguy cơ lạm dụng vì đặc tính gây nghiện rất cao. Do đó, sau khi được tổng hợp lần đầu năm 1959, đến năm 1964, loại chất này đã được Ủy ban Kiểm soát ma túy quốc tế đưa vào Bảng I - Danh mục cần kiểm soát theo Công ước quốc tế 1961.
Vì mạnh gấp 100 lần morphin và dễ gây nghiện nên việc sử dụng fentanyl về mục đích gây nghiện dẫn tới hậu quả nghiêm trọng vào mặt sức khỏe. Mức độ dung nạp và lệ thuộc đối với fentanyl đã tăng nhanh chóng nhất và đạt ngưỡng cao, nguy hiểm hơn cả là tình trạng chết do sử dụng quá liều gây ra bởi trạng thái ức chế đường hô hấp, một tác dụng phụ phổ biến đối với các chất nhóm opioid.
Từ liều thuốc giảm đau cứu người tới chất độc chết người
Fentanyl có thể được sử dụng hợp pháp - theo đơn của bác sĩ dành cho những người bị các cơn đau mạn tính. Thuốc được dùng như 1 miếng dán qua da, từ từ giải phóng thuốc vào cơ thể với tốc độ an toàn. Nhưng thuốc này cũng được tìm thấy dưới dạng bột bất hợp pháp. Những người dùng fentanyl cho biết, họ có thể mua riêng loại thuốc này hoặc pha trộn với heroin. Không được công nhận vào ích lợi y học nhưng do không có quy định rõ ràng nên thuốc tiện dụng đến tay người dùng. Thuốc được dán nhãn “không sử dụng cho người” để tận dụng các kẽ hở pháp lý. Thuốc giảm đau dạng thuốc phiện này thường được dùng tiêm tĩnh mạch như 1 thay thế cho heroin. Việc tiêm fentanyl có thể để lại hậu quả nghiêm trọng. Đặc điểm phổ biến nhất tại những người lạm dụng fentanyl đó là môi lập tức chuyển màu xanh, sau đó là tiếng rít khi thở (16% các trường hợp), cơ thể cứng đờ hoặc lên cơn co giật như cơn động kinh (13%), sùi bọt mép (6%) và không còn nhận thức (6%). Trong danh sách hồ sơ tử vong cho thấy, 82% số ca tử vong liên quan tới hình thức dạng bột của fentanyl và chỉ 4% liên quan đến miếng dán chứa fentanyl theo toa. Bệnh nhân sử dụng thuốc này lúc nhập viện được báo cáo dùng ma túy và có các triệu chứng phù hợp như lúc dùng heroin quá liều.
Chỉ tình từ năm 1970 trở lại đây, có khoảng 5.000 ca tử vong khắp vùng Đông Bắc Mỹ do sử dụng quá liều fentanyl tẩm heroin và thường chỉ được đưa ra trong trường hợp cực đoan như điều trị bệnh ung thư giai đoạn cuối. Ở Canada, con số tử vong do fentanyl quá liều trong giai đoạn từ 2009-2014 là 655 ca. Fentanyl được điều chế bất hợp pháp có thể có hiện tượng tại nhiều dạng không giống và mang các tên gọi khác nhau: Ở Mỹ hoặc Estonia chúng được bán dưới dạng viên nén, dạng bột hoặc dung dịch và hoàn toàn được điều chế từ các tiền chất với tên gọi như “sứ trắng”. Những người mua không có kinh nghiệm rất dễ tử vong vì họ chưa biết họ đang sử dụng loại giảm đau gì và hàm lượng bao nhiêu.
Minh Huệ
((Theo LS, 4/2017))
0 nhận xét:
Đăng nhận xét