Rối loạn stress sau sang chấn (post traumatic stress disorder -PTSD) là 1 hội chứng phản ứng cho hành vi bạo lực hay sự kiện chấn động như chứng kiến hành vi tấn công tình dục, tai nạn, ẩu đả, thảm họa thiên nhiên hoặc cái chết đột ngột của người thân yêu. PTSD có thể cũng có hiện tượng tại người có bệnh lý nghiêm trọng và đang được điều trị. Điều trị và can thiệp lâm sàng là cần phải có để hạn chế hình thành bệnh tâm thần và biến chứng, sự cách ly xã hội, trượt dốc dẫn tới rối loạn các ứng dụng đời sống.
Nguy cơ hình thành PTSD
Tiền sử gia đình có người mắc lo âu, bản thân thời niên thiếu bị lạm dụng, bị chia cắt với cha mẹ từ bé, thiếu sự hỗ trợ xã hội và đói kém, nữ giới, lạm dụng rượu và ma túy, có rối loạn tâm thần trước đó, đặc biệt là mắc trầm cảm trước lúc diễn ra sang chấn, có khả năng tiếp tục tiếp xúc với sang chấn, rối loạn giấc ngủ nếu chứng mất ngủ và buồn ngủ quá mức về ban ngày chỉ xảy ra 1 tháng sau sang chấn, cảm giác mất chỗ dựa về thời điểm diễn ra sang chấn, tăng cường độ phản ứng stress cấp tính, tổn thương não do sang chấn.
Biểu hiện lâm sàng
Cảm giác phiền toái, khó chịu phải thuật lại sang chấn, tái diễn những suy nghĩ, hình ảnh, giấc mơ khó chịu không gạt đi được, tránh gợi nhớ lại sang chấn, nâng cao cảm giác biệt lập, rối loạn giấc ngủ, bùng nổ cảm giác khó chịu, giận dữ. Khả năng tập trung kém, tăng sự cảnh giác với nguy hiểm. Phản ứng thái quá một cách bất ngờ, cảm xúc lạnh nhạt, các triệu chứng chia tách.Tránh né gợi nhớ những địa điểm, hành động, con người, sống chia tách và cảm xúc thờ ơ, lạnh nhạt. Không thể thực hiện chức năng giao tiếp, xã hội, nghề nghiệp. Kéo dài hàng tháng hay lâu hơn. Mất ngủ, cáu kỉnh, nâng cao cảnh giác, phản ứng làm lớn chuyện một cách thái quá.
Tiếp xúc với người rối loạn stress sau sang chấn cần thái độ lịch sự, tôn trọng.
Dễ chẩn đoán nhầm
PTSD có thể được chẩn đoán nhầm và điều trị không phù hợp. Bác sĩ cần nắm được bệnh sử chi tiết để phân biệt PTSD với những tình trạng bệnh khác như là: chấn động và vết thương vùng đầu, sảng, rối loạn co giật, lạm dụng rượu và chất trong tình trạng nhiễm độc cấp hoặc hội chứng cai, rối loạn nhân cách và nhái bệnh. Rối loạn ngưng thở, có thể làm tăng lên các triệu chứng PTSD, bao gồm sự bất lực và ác mộng, phản ứng stress cấp. Trong 1 số trường hợp, đặc điểm phân biệt giữa tình trạng đồng mắc tâm thần và biểu hiện lâm sàng của PTSD trở thành mờ nhạt. Trong những trường Hợp này tham khảo ý kiến từ phía gia đình và xem xét cả những kênh thông tin khác có thể là thiết yếu để phân biệt các triệu chứng PTSD với triệu chứng của các bệnh lý tâm thần đồng mắc.
Điều trị thế nào?
Điều trị PTSD sẽ bao gồm can thiệp bằng thuốc và không sử dụng thuốc, với việc tăng cường tập trung về điều hành khủng hoảng và giải quyết khiếu nại liên quan các tác nhân stess sắp đây.
Điều trị bằng thuốc: Lựa chọn thuốc nào là phụ thuộc vào triệu chứng cụ thể và tình trạng tâm thần đồng mắc đã có từ trước. Liệu pháp hóa dược cho tình trạng đồng mắc tâm thần phải được chọn lựa cẩn thận để liệu pháp bổ sung nhắm tới các triệu chứng PTSD.
Chống trầm cảm: Ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (SSRIs), chống trầm cảm 3 vòng (TCAs) và các thuốc chống trầm cảm khác (thuốc chống trầm cảm không điển hình, MAOIs), các thuốc chỉnh khí sắc có thể được dùng cho mục đích điều trị triệu chứng PTSD.
Điều trị không sử dụng thuốc: Điều trị PTSD đòi hỏi hiểu biết vào sinh học, tâm lý học, xã hội và trong một số còn cần sự can thiệp vào mặt tôn giáo.
Điều trị chỉ cần khoảng dài: Sau 3 tháng trước tiên tiến trình điều trị, PTSD cấp có thể được điều trị bằng liệu pháp tâm lý nhóm hay cá nhân. Bệnh nhân PTSD mạn nên được theo dõi liên tục ít nhất 6 tháng trong đợt điều trị củng cố. Một số bệnh nhân PTSD, nhất là có rối loạn tâm thần đồng mắc, còn có không ít triệu chứng tồn tại trong quãng thời gian dài hơn.
Với bệnh nhân phản ứng stress cấp, bắt buộc dùng thuốc liên tục 6 đến12 tháng trước lúc cân nhắc giảm liều dần. Bệnh nhân PTSD mạn có đáp ứng tốt, có thể tiếp diễn điều trị một - 2 năm và bệnh nhân PTSD mạn có triệu chứng còn lại cần tiếp diễn điều trị ít nhất 2 năm. Một số bệnh nhân sẽ phải duy trì cả điều trị thuốc và liệu pháp không sử dụng thuốc cho 1 giai đoạn mở rộng trên 2 năm.
Những lưu ý lúc tiếp xúc với người bệnh
Tiếp cận một cách lịch sự, tôn trọng và lắng nghe có thể giúp nhìn nhận thực tế, hiểu và giao tiếp rất tốt với bệnh nhân trong buổi phỏng vấn. Tránh những động tác di chuyển hay tiếng động đột ngột trong buổi phỏng vấn vì nó có thể khiến bệnh nhân nhớ lại 1 chuyện hay cảm xúc không mong muốn. Điện thoại, báo thức và thiết bị điện tử bao gồm máy tính nên được để chính sách im lặng ví dụ có thể. Bệnh nhân nên được phép liên hệ các khiếu nại của họ theo tốc độ suy nghĩ đang có. Bác sĩ lâm sàng có thể diễn giải, nhắc lại câu chuyện bệnh nhân kể để tìm ra sự thực và diễn đạt những thấu hiểu về khó khăn bệnh nhân đang chịu đựng. Thường thì bệnh nhân tiếp nhân thấy họ sẽ thoải mái lúc thấy rằng phản ứng của họ đối với sang chấn mạnh đó được người khác thông cảm và họ sẽ không phát triển thành giận dữ.
PGS.TS. Cao Tiến Đức
0 nhận xét:
Đăng nhận xét